Zespołowość jest koniecznością naszych czasów
Przez lata rozproszone, w znacznej mierze zapomniane dziedzictwo ZAB – obejmujące m.in. architekturę, urbanistykę, wzornictwo – zostanie scalone, by opowiedzieć historię jednego z najbardziej znaczących zjawisk w polskiej kulturze wizualnej drugiej połowy XX wieku.
Zaprezentowanych zostanie kilkaset obiektów, z których znaczna część pozostaje dotąd nieznana szerszej publiczności.
Za punkt wyjścia do wystawy przyjęto odnaleziony podczas badań archiwalnych scenariusz niezrealizowanej ekspozycji, przygotowywanej w 1974 roku przez twórców ZAB z okazji 20-lecia jednostki.
Autorem koncepcji był Lech Tomaszewski, za projekt wystawy odpowiadała Viola Damięcka. W scenariuszu obiekty zostały uporządkowane według tez, przedstawiających sposób myślenia tego środowiska.
Tezy pozwalają spojrzeć na projekty nie tylko przez pryzmat ich funkcji czy przeznaczenia, ale przede wszystkim sposobu rozumienia i kształtowania formy. W modernistycznym myśleniu forma nie była pojmowana jako powierzchowny, zewnętrzny „kształt” rzeczy, lecz jako sposób organizowania relacji między funkcją, przestrzenią, materiałem a użytkownikiem, a tym samym jako układ elementów kształtujący sposób istnienia i doświadczania rzeczy.
Narracja ekspozycji odzwierciedlać ma metodę pracy Zakładów, będącą zarazem myślą przewodnią ich działania: integrację sztuk. W myśl tej idei nowoczesna przestrzeń życia powstaje nie jako prosta suma osobnych elementów, lecz jest wspólnym dziełem architektów, artystów i inżynierów. Wystawa przywołuje sylwetki liderów Zakładów jak Jerzy Sołtan, Zbigniew Ihnatowicz, Lech Tomaszewski czy Oskar Hansen, ale idzie o krok dalej. Zgodnie z ideą zespołowości, przypomina o dziesiątkach współtworzących dorobek Zakładów autorek i autorów, do dziś pozostających poza głównym nurtem zainteresowania historii sztuki, mimo ich ogromnego wkładu w kształt polskiego projektowania.
Wydarzenie wpisuje się w ramy dwóch istotnych dla Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie jubileuszy: 100-lecia Spółdzielni Artystów ŁAD oraz 50-lecia Wydziału Wzornictwa, ukazując Zakłady jako kluczowe ogniwo łączące te dwie epoki – pomost między przedwojennym etosem projektanta-rzemieślnika a powojennym, systemowym podejściem do projektowania przemysłowego i nowoczesnej dydaktyki wydziałowej. Wybrane prace Spółdzielni Artystów ŁAD, prezentowane na wystawie, zostaną umieszczone w kontekście idei modernizmu i początków działalności Zakładów.
W ramach obchodów obu rocznic odbędą się wydarzenia towarzyszące: oprowadzania, warsztaty, spacery i moderowna dyskusja o historii ZAB.
Zgromadzone na ekspozycji obiekty prowokują pytanie o ochronę architektonicznego dziedzictwa Warszawy. Przywołując realizacje takie jak kompleks sportowy Warszawianka czy wnętrza Dworca Warszawa Śródmieście, chcemy zwrócić uwagę na projekty ZAB, które niegdyś definiowały tożsamość stolicy, a dziś pozostają zapomniane lub uległy głębokiej, a często całkowitej degradacji.
Instalacja – Zakłady artystyczno-badawcze. Archiwum transformacji
Otwarcie instalacji na dziedzińcu Pałacu Czapskich: 29 października 2026, godz. 17:30
Dialog z historią domyka współczesna instalacja artystyczna Marcina Chomickiego, twórcy Archiwum Transformacji, który na przestrzeni lat dokumentował stopniową destrukcję pozostałości dziedzictwa architektonicznego m.in. projektów ZAB (Bar Wenecja, kompleks sportowy Warszawianka).
Prezentowana na dziedzińcu Pałacu Czapskich instalacja wchodzi w dialog z dorobkiem architektonicznym Zakładów Artystyczno-Badawczych (ZAB) warszawskiej ASP. Projekty ZAB, oparte na modernistycznej idei integracji sztuk, spójnie łączyły architekturę, malarstwo, rzeźbę oraz projektowanie wnętrz. Archiwalnym zdjęciom realizacji architektonicznych z lat 50. i 60., towarzyszą współczesne fotografie Chomickiego i jego abstrakcyjne kompozycje malarskie, składając się na opowieść o nieodległym w czasie, a w większości zaprzepaszczonym dziedzictwie warszawskiego powojennego modernizmu.
Marcin Chomicki (ur.1976), malarz i fotograf, autor działań działań site-specific, od lat analizuje relację obrazu z architekturą oraz funkcjonowanie sztuki w przestrzeni społecznej. W ramach projektu Archiwum Transformacji dokumentuje przemiany polskiej tkanki miejskiej i powojennej architektury.
W jego fotografiach modernistyczne realizacje ukazywane są nie tylko jako ślady dawnych utopii estetycznych i społecznych, ale również jako organizmy podlegające procesom czasu; degradacji i stopniowej entropii. Natura przejmuje modernistyczne struktury; elewacje zarastają roślinnością, detale ulegają erozji, przestrzenie tracą pierwotne funkcje. Dokumentacja tych procesów jest jednocześnie próbą uchwycenia napięcia pomiędzy ideą nowoczesności a rzeczywistością transformacji ustrojowej i ekonomicznej ostatnich dekad.
Wystawie będzie towarzyszył program wydarzeń przygotowany we współpracy m. in. z CENTRALA – Małgorzata Kucewicz & Simone De Iacobis, Stowarzyszenie Masław / Tu było, Tu stało, Wydział Wzornictwa ASP w Warszawie, UNITRA.
Program towarzyszący:
Patronat medialny:
Zespołowość jest koniecznością naszych czasów. Zakłady Artystyczno-Badawcze warszawskiej ASP
Muzeum Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, Pałac Czapskich, Krakowskie Przedmieście 5, Warszawa
Wernisaż: 14 października 2026, godz. 18:00
Wystawa: 15 października 2026 – 21 marca 2027
Wystawa czynna: wt.-niedz. 12:00-19:00
Zakłady Artystyczno-Badawcze. Archiwum Transformacji. Instalacja artystyczna na dziedzińcu Pałacu Czapskich
Pałac Czapskich, Krakowskie Przedmieście 5, Warszawa
Otwarcie instalacji: 29 października 2026, godz. 17:30
Wystawa: 29 października 2026 – 21 marca 2027