Używamy ciasteczek

Strona dla prawidłowego działania wymaga plików cookies. Szczegóły ich wykorzystania znajdziesz w Polityce Prywatności.
Wersja
Litery układające się w napis: JASTRZĘBOWSKI
Wystawa „Projektant. Wojciech Jastrzębowski (1884–1963)”. Pałac Czapskich, Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie, 11 listopada 2023 – 19 maja 2024, identyfikacja wizualna: Fontarte | Magdalena Frankowska, Artur Frankowski
W dniach 11 listopada 2023 – 19 maja 2024 w Pałacu Czapskich będzie prezentowana ekspozycja Muzeum ASP w Warszawie „Projektant. Wojciech Jastrzębowski (1884–1963)”. To pierwsza w historii wystawa monograficzna nazywanego „designerem II Rzeczypospolitej” artysty-projektanta, profesora i ostatniego przed wojną rektora uczelni – Wojciecha Jastrzębowskiego.

Zapraszamy do udziału w oprowadzaniach kuratorskich:

  • 12 marca (wtorek), godz. 17:30
  • 16 kwietnia (wtorek), godz. 17:30

„Wystawa, będąca pierwszą przekrojową prezentacją całokształtu twórczości artysty, odbywa się w stulecie objęcia przez niego stanowiska profesora naszej uczelni. Honorujemy w ten sposób również 100 lat funkcjonowania ASP jako szkoły publicznej, na której tożsamość Jastrzębowski wywarł istotny wpływ” – mówi kuratorka wystawy, Joanna Kania.

Podzielone według zagadnień prace artysty zostały przedstawione w trzech salach: „Wnętrza i meble”, „Symbole i Codzienność” (dostępne do 19 maja 2024) oraz „Kompozycja Brył i Płaszczyzn” (dostępna do 19 marca 2024).

Wnętrza i meble

Jastrzębowski tworzył realizacje dotykające niemal wszystkich obszarów życia. Projektował wnętrza – zarówno reprezentacyjne, m.in. obecnego Ministerstwa Edukacji i Nauki w alei Szucha czy siedziby Związku Zawodowego Kolejarzy (obecnego teatr Ateneum), jak i sakralne, np. kościoła św. Jana Chrzciciela w Radłowie ukazujące upodobanie artysty do formy inspirowanej sztuką ludową, a także – charakterystyczny dla art déco – krystaliczny, rytmiczny ornament.

„Pokazane projekty kloszy do lamp wykorzystują graficzne umiejętności artysty, demonstrując jednocześnie upodobanie do żartu i uważność wobec drobiazgów. Znajduje to odbicie także w projektach zabawek, pochodzących zarówno z początkowego okresu twórczości, jak i z lat powojennych. Ten temat, podejmowany wielokrotnie przez artystę, był również częstym zadaniem, zlecanym studentom podczas wieloletniej praktyki dydaktycznej” – wyjaśnia kuratorka wystawy.

Elementy codzienności

Projekty wnętrz Jastrzębowskiego były całościowe – obejmowały również ich wyposażenie. W MEiN zachowały się niektóre meble – krzesła z sali posiedzeń i wystrój gabinetu ministra z szafami zwieńczonymi krystalicznym ornamentem. Na wystawie można zobaczyć szafkę z gabinetu ministra oraz pomocnik, przeznaczony dla sekretariatu.

Artysta projektował także meble dla ambasad polskich oraz elementy wyposażenia transatlantyków M/S „Piłsudski” i M/S „Batory”. Jego autorstwa były m.in. kaplice na obu okrętach i salon dla pań.

Tworzył meble do wnętrz prywatnych. Bezpośrednie nawiązania do sztuki ludowej, dominujące w okresie Warsztatów Krakowskich, są wyraźne w dwóch zydlach z ok. 1916 roku. Lata 30. reprezentują na wystawie meble dla Tadeusza Hołówki oraz do domu artysty (serwantka). Stanowią mieszankę elegancji i lekkości mieszczańskiego biedermeieru oraz pewnej dosadności, odwołującej się do klimatu meblarstwa ludowego.

Elementem codzienności, zaprojektowanym przez Jastrzębowskiego, towarzyszącym Polakom od 1923 aż po lata 90. XX w., były monety. Przed wojną groszowe o różnych nominałach, a od 1958 PRL-owska aluminiowa 2-złotówka.

Polska odmiana art déco

„Realizacje dla wystawy paryskiej, łączące inspiracje kubizmem i sztuką ludową są doskonałym przykładem polskiej odmiany art déco, często określaną przez krytyków jako „jastrzębowszczyzna”. Meble z Wystawy Paryskiej nie zachowały się. Prezentujemy projekt kominka z Pawilonu oraz elementy przywołujące komplet z jadalni z Esplanady Inwalidów: bryt batiku, analogiczny do tkanin pokrywających tam ściany, stół o dekoracyjnym układzie forniru i alabastrowy wazon” – mówi kuratorka wystawy, Joanna Kania.

Warsztaty Krakowskie i Spółdzielnia Artystów Ład

Wojciech Jastrzębowski był współzałożycielem i jednym z liderów Warsztatów Krakowskich (1913) i Spółdzielni Artystów Ład (1926). Oba ugrupowania miały ogromny wpływ na rozwój polskiego designu.

Dla Warsztatów Krakowskich – stowarzyszenia promującego sztukę użytkową – Jastrzębowski zaprojektował salę wykładową, z której pochodzą eksponowane podwójne krzesła dla słuchaczy i osłona kaloryfera. Zgodnie z ideami Warsztatów, meble są funkcjonalne, wykonane z lokalnego, litego drewna i przy swojej prostocie przywołują na myśl sztukę ludową. Dla Warsztatów Jastrzębowski projektował też, utrzymane w geometrycznym reżimie, kilimy wykonywane z naturalnych surowców.

Powojenne projekty i realizacje mebli łączy dążenie do funkcjonalności i lżejszej formy z konsekwentnym użyciem lokalnego drewna i formy inspirowanej sztuką ludową, co wyróżniało styl Spółdzielni Artystów Ład. Takie cechy ma wykonany w ramach Ładu zespół projektów dla tzw. domków fińskich, które miały pełnić rolę akademika (1947-1948). Meble studenckie łączyły odwołanie do tradycji z dążeniem do wielofunkcyjności i wygody (meble rozkładane).

„Sztuka na co dzień i dla wszystkich”

Artysta-projektant w rozumieniu Jastrzębowskiego to zawodowiec o szerokich umiejętnościach, realizujący różnorodne zamówienia, a przy tym kształtujący kulturę i poczucie estetyki społeczeństwa. „Sztuka na co dzień i dla wszystkich” była ideą propagowaną przez Profesora i licznych jego wychowanków z warszawskiej uczelni. Swoją wizję jedności sztuki „czystej” i „użytkowej” oraz jej roli w społeczeństwie artysta ukształtował w trakcie studiów na krakowskiej ASP na początku XX w., pod wpływem idei ruchu odrodzenia sztuk i rzemiosł (brytyjskiego Arts and Crafts Movement, Warsztatów Wiedeńskich, Polskiej Sztuki Stosowanej).

Kompozycja Brył i Płaszczyzn

Jastrzębowski pracował w warszawskiej Szkole Sztuk Pięknych (od 1932 Akademii) od 1923 roku. Powierzono mu zadanie opracowania programu nauczania wstępnego, którego efektem był autorski kurs Kompozycji brył i Płaszczyzn.

„Chodziło o to, żeby każdy student […] był wprowadzany  w sferę ogólnych zagadnień kultury plastycznej i twórczości.  Żeby nabrał odwagi, ambicji i pewnej sprawności do pracy samodzielnej, do szukania właściwego kształtu dla wyrażania własnej myśli” – wyjaśniał Jastrzębowski.

Zajęcia z KBiP były prowadzone do wybuchu II wojny przez wielu pedagogów, którzy modyfikowali zadania kursu. Studenci rozwijali je często w innych pracowniach, tworząc ceramikę, meble, tkaninę, rzeźbę czy obraz. Kurs stał się doświadczeniem formującym dla kilku pokoleń artystów, wyposażając ich w świadomość uniwersalnych problemów kompozycji. Eksponaty stworzone przez studentów Jastrzębowskiego przyczyniły się do uzyskania przez uczelnię Grand Prix za nauczanie na dwóch wystawach międzynarodowych w Paryżu: w 1925 i 1937 roku.

W ASP w Warszawie przetrwała nie tylko nazwa przedmiotu, lecz także wiele zadań programu. Kompozycję Brył i Płaszczyzn prowadzili: Roman Owidzki, Tadeusz Tuszewski (uczniowie Jastrzębowskiego), Oskar Hansen oraz ich następcy. Traktując program Jastrzębowskiego jako bazę, budowali swój system dydaktyczny (niekiedy na opozycji wobec niego), korzystając jednak z wypracowanych tam poszczególnych ćwiczeń.

W części trzeciej wystawy, poświęconej Kompozycja Brył i Płaszczyzn prezentowane są prace:

Stanisława Baja, Krzysztofa Bednarskiego, Katarzyny Bucholc, Andrzeja Budka, Dominiki Cichońskiej, Elżbiety Cieślarowej, Elżbiety Chodyń-Bogusławskiej, Jana Dobkowskiego, Edwarda Dwurnika, Jacka Dyrzyńskiego, Jakuba Erola, Jana Ferenca, Tomasza Godowskiego, Wandy Golakowskiej, Karola Gramsa, Jerzego Jaworowskiego, Piotra Kopika, Łukasza Koseli, Andrzeja Kossa, Julii Kotarbińskiej, Rudolfa Krzywca, Anity Kucharczyk, Henryka Kuny, Jana Kurzątkowskiego, Anny Libery, Edwarda Łagowskiego, Lecha Majewskiego, Wandy Masznicz, Jana Mioduszewskiego, Aleksandry Murawskiej, Anny Myczkowskiej-Szczerskiej, Piotra Perepłysia, Teresy Platy Nowińskiej, Agnieszki Putowskiej-Tomaszewskiej, Olgierda Rutkowskiego, Marka Sapetto, Aleksandry Semenowicz, Stanisława Słoniny, Anny Sudoł, Genowefy Szybeckiej, Mieczysława Szymańskiego, Karola Śliwki, Lecha Tomaszewskiego, Krzysztofa Trusza, Tadeusza Tuszewskiego, Sabiny Uścińskiej, Witolda Wawrzyńskiego, Ewy Wieczorek, Ryszarda Woźniaka, Andrzeja Zbrożka

Aktywność patriotyczna i społeczna

Twórczość artysty często wiązała się z aktywnością patriotyczną i społeczną. Początki jego działalności przypadły na okres narastających nadziei na odzyskanie przez Polskę niepodległości. Rosnące potrzeby używania narodowych symboli oraz poszukiwania „swojskości” w plastyce znalazły odbicie w jego pracach. Od pierwszych lat działalności kreował ikonografię narodową – w 1913 roku zaprojektował medal i naklejki na okna z okazji 50. rocznicy Powstania Styczniowego.

Podczas I wojny zaprojektował Odznakę „Za Wierną Służbę”, która zyskała rangę symbolu I Brygady i rozpoczęła serię odznaczeń wojskowych i państwowych, stanowiących istotny wkład w tworzący się system symboli wskrzeszonego państwa. W okresie PRL Jastrzębowski kontynuował projektowanie odznaczeń i medali państwowych, branżowych i okolicznościowych, które w większości przechowały się do połowy XX w. formy art déco.

„Polskie godło, herby miast ze specjalnym uwzględnieniem Warszawy, loga instytucji i zrzeszeń – poczynając od znaku Warsztatów Krakowskich po powojenne projekty dla Instytutu Wzornictwa Przemysłowego – są kolejnym znaczącym wątkiem w twórczości artysty” – dodaje Joanna Kania.

Wojciech Jastrzębowski (1884–1963)

Artysta-projektant, czynny w pierwszej połowie XX w., w okresie Młodej Polski, drugiej Rzeczypospolitej i PRL. Urodzony w Warszawie, absolwent krakowskiej ASP, legionista i żołnierz wojny polsko-bolszewickiej. Inicjator i członek wielu stowarzyszeń artystycznych, m.in. Warsztatów Krakowskie czy „Ładu”. Współautor sukcesu polskiego art déco na paryskiej wystawie w 1925 r. Niesłychanie wszechstronny artysta, projektował m.in. wnętrza, meble, witraże, tkaniny, medale i grafikę książkową.

Co, gdzie, kiedy

Litery układające się w napis JASTRZĘBOWSKI
Wystawa „Projektant. Wojciech Jastrzębowski (1884–1963)”. Pałac Czapskich, Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie, 11 listopada 2023 – 19 maja 2024, identyfikacja wizualna: Fontarte | Magdalena Frankowska, Artur Frankowski

„Projektant. Wojciech Jastrzębowski (1884–1963)”. Wystawa

Pałac Czapskich | Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie
ul. Krakowskie Przedmieście 5

„Projektant. Wojciech Jastrzębowski (1884-1963)” / „Designer. Wojciech Jastrzębowski (1884-1963)”, 11.11.2023 – 19.05.2024

„Kompozycja brył i płaszczyzn” / „Composition of planes and spatial forms”, 11.11.2023 – 17.03.2024

wystawa czynna: wt. – niedz. w godzinach: 12:00-19:00
wstęp wolny

Oprowadzania kuratorskie:

  • 31 stycznia (środa), godz. 17:30
  • 20 lutego (wtorek), godz. 17:30
  • 12 marca (wtorek), godz. 17:30
  • 16 kwietnia (wtorek), godz. 17:30

Wydarzenie na Facebooku
Oprowadzanie kuratorskie: 6.12.2023. Wydarzenie na Facebooku
Spotkanie autorskie z prof. Elżbietą Jastrzębowską: 12.12.2023. Wydarzenie na Facebooku

kuratorka: Joanna Kania
współpraca: Jolanta Gola
przygotowanie wystawy: zespół Muzeum ASP w Warszawie: Jacqueline Horodyńska, Katarzyna Jankowska Cieślik, Karolina Hutna, Barbara Pawlak
konsultacje: Maryla Sitkowska
projekt ekspozycji: Jakub Marzoch
identyfikacja wizualna: Fontarte | Magdalena Frankowska, Artur Frankowski
krój pisma: Jastrzębowski Sans FA, proj. Artur Frankowski (Fontarte)
filmy i prezentacje: Małgorzata Bucholc, Piotr Kopik, Łukasz Kosela, Aleksandra Murawska, Koło Naukowe Przestrzeń Audiowizualna
opieka konserwatorska: Anna Kowalik
konserwacja obiektów na wystawę: Dorota Dzik-Kruszelnicka, Zofia Koss, Anna Kowalik, Anna Szlasa-Byczek, Anna Sembiring
tłumaczenia: Piotr Szymor

Organizatorzy: Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie | Pałac Czapskich | Fundacja Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie

Mecenas wystawy: Bank Pekao S.A.

Projekt współfinansuje miasto stołeczne Warszawa.

Logotypy organizatorów: Akademia Sztuk Pięknych, Pałac Czapskich, Fundacja Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie oraz mecenasów wystawy: Bank Pekao oraz m.st. Warszawy