Debata online: „Sztuka, pamięć, demokracja”

Instytut Sztuki Mediów im. prof. Ryszarda Winiarskiego przy Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie realizuje międzynarodowy projekt CEMORY („Central European Memory of the Holocaust in a Multicultural and Multidimensional Perspective"). Interdyscyplinarne przedsięwzięcie podejmuje refleksję nad pamięcią o Zagładzie w Europie Środkowo-Wschodniej oraz nad współczesnymi formami opowiadania o historii poprzez badania, edukację i działania artystyczne.

Instytut Sztuki Mediów w centrum refleksji nad pamięcią, utratą i tożsamością

27 marca 2026 Instytut Sztuki Mediów na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie oraz Instytut Polityk Publicznych zapraszają na debatę poświęconą relacji między przestrzenią, pamięcią i kulturą.

Punktem wyjścia rozmowy będzie pytanie o to, w jaki sposób można dziś mówić o przestrzeniach i obiektach, które zniknęły z krajobrazu historycznego, ale pozostają obecne w pamięci, badaniach i praktykach artystycznych. Dyskusja skoncentruje się na procesach przywracania przeszłości do współczesności – poprzez sztukę, badania naukowe, działania muzealne i konserwatorskie.

Uczestnicy panelu reprezentują różne dziedziny wiedzy i praktyki kulturowej. W rozmowie podzielą się doświadczeniami związanymi z pracą nad odkrywaniem, rekonstruowaniem i reinterpretowaniem utraconych przestrzeni, przedmiotów i znaczeń. Zastanowią się również nad granicami tych działań: co można odzyskać, a co pozostaje nieodwracalnie utracone.

Link do zapisów

Wydarzenie FB

Rozmowa będzie dotyczyć m.in.

relacji między człowiekiem, przestrzenią i przedmiotem w procesach kulturowej pamięci
roli sztuki i badań w przywracaniu wiedzy o przeszłości
przemian obiektów kultury i ich znaczenia jako świadków historii
granic rekonstrukcji i możliwości „odzyskiwania” utraconego dziedzictwa.

Paneliści

Robert Szuchta
Paweł Fijałkowski
Kaja Orysiak
Klaudia Kiercz

Moderacja: Paulina Tendera

Partnerzy

Instytut Polityk Publicznych
Żydowski Instytut Historyczny
Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie
Uniwersytet Jagielloński

O wystawie

„Przestrzeń utracona. Wystawa w ruchu” została zrealizowana w ramach projektu CEMORY przez Instytut Sztuki Mediów im. prof. Ryszarda Winiarskiego w Warszawie. Wystawa jest częścią komponentu artystyczno-edukacyjnego projektu i stanowi punkt wyjścia dla działań edukacyjnych na poziomie lokalnym prowadzonych przez doświadczonych partnerów.

Wystawa w ruchu zawdzięcza swoją nazwę faktowi, że w trakcie trwania projektu CEMORY zostanie pokazana w kilku różnych miejscach Europy Środkowo-Wschodniej. Zostały one wybrane nieprzypadkowo i stanowią dodatkowy, istotny kontekst dla całego przedsięwzięcia.

Pierwsza odsłona wystawy miała miejsce w Oświęcimiu – w mieście naznaczonym przez Holocaust w sposób wyjątkowo brutalny, a jednocześnie w miejscu, gdzie przed II wojną światową Żydzi stanowili 60% ludności. Obecność naszej wystawy pomogła przywrócić pamięć o pokoleniach oświęcimskich Żydów, ich życiu i codzienności.

W następnej kolejności wystawa zawitała do Katowic. Śląsk jest miejscem o silnej tożsamości – przemysłowej, górniczej i kulturowej. Obecność wystawy poświęconej żydowskiej przestrzeni utraconej ma przypominać o tym, że kultura żydowska oraz społeczność żydowska były obecne w regionie w dużej różnorodności form i praktyk.

W kolejnych miesiącach wystawa pojedzie do Czech – unaocznia to, że żydowska przestrzeń oraz jej zniszczenie stanowią wspólne doświadczenie społeczności Europy Środkowo-Wschodniej. Na koniec projektu wystawa stanie w Sejnach, w miejscu o istotnym znaczeniu historycznym, geograficznym i kulturowym, często określanym mianem pogranicza kultur. Również współcześnie położenie Sejn odgrywa ważną rolę w działaniach historycznych, kulturalnych i artystycznych.

„Przestrzeń utracona. Wystawa w ruchu” opowiada o tym, czego już nie ma – o zniszczonej w wyniku II wojny światowej przestrzeni żydowskiej, stanowiącej nieodzowną część krajobrazu Europy Środkowej i Wschodniej.

Wystawa zbudowana jest na silnym fundamencie wiedzy, o czym mowa w dalszej części tekstu, jednak posługuje się językiem sztuki. Jej celem jest dotarcie do jak najszerszego grona odbiorców oraz zachęcenie do refleksji nad tym, że coś, co kiedyś było naturalnym porządkiem codzienności mieszkańców tego regionu, już nie istnieje.

Ta strata ma charakter doświadczenia wspólnotowego, jednak z racji przemian pokoleniowych pozostaje w dużej mierze nieuświadomiona. W jej konsekwencji doświadczamy co najmniej deficytu poznawczego i nie jesteśmy w stanie w pełni zrozumieć własnego dziedzictwa kulturowego.

Więcej informacji

Plakat z logotypami, w centrum znak złożony z trzech trójkątów i napisu CEMORY — CEMORY. Międzynarodowy projekt realizowany przez Instytut Sztuki Mediów im. prof. Ryszarda Winiarskiego

Projekt podejmuje próbę zrozumienia, czym jest utrata — nieodwracalna, bolesna, często przemilczana — oraz jak wpływa ona na naszą zbiorową tożsamość i społeczne strategie przyszłości.

Artystyczna część projektu realizowana przez Instytut, koncentruje się na refleksji nad tym, co zostało utracone – przestrzenią, relacjami, wartościami. CEMORY to próba przepracowania tej utraty poprzez sztukę, a także wezwanie do uważnego spojrzenia w przeszłość, by móc świadomie projektować przyszłość.

Zatarte w krajobrazie i świadomości miejsca, w których przed II wojną światową tętniło życie żydowskich społeczności, wracają do głosu dzięki działaniom artystycznym.

Pierwsze efekty będzie można zobaczyć jeszcze w tym roku. Planowane są pierwsze wystawy i wydarzenia artystyczne, które odbędą się w wybranych lokalizacjach – dawnych przestrzeniach życia żydowskiego w Polsce i regionie. Będą to miejsca, które dziś wymagają ponownego odczytania i uważnego wsłuchania się w ich historię.

Realizatorzy projektu

Projekt realizowany jest przez międzynarodowe konsorcjum, którego liderem jest Uniwersytet Jagielloński w Krakowie – Porównawcze Studia Cywilizacji (Wydział Filozoficzny UJ). W skład konsorcjum wchodzą:

Instytut Polityk Publicznych
Fundacja OFF school
Fundacja Forum 2000 (Czechy)
Fundacja „Jedność” / Громадська організація „Єдність” (Ukraina)
Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie – Instytut Sztuki Mediów im. prof. Ryszarda Winiarskiego

Współpracę merytoryczną i lokalną wspierają:

Miasto Valašské Meziříčí (Czechy)
Ośrodek „Pogranicze – sztuk, kultur, narodów” w Sejnach
Miejska Biblioteka Publiczna w Oświęcimiu – Galeria Książki

Więcej informacji o CEMORY na stronie Instytutu

Projekt CEMORY jest finansowany przez Unię Europejską. Wyrażone poglądy i opinie osób zaangażowanych w projekt są jedynie ich opiniami i niekoniecznie odzwierciedlają poglądy i opinie Unii Europejskiej lub Komisji Europejskiej. Unia Europejska i Komisja Europejska nie ponoszą za nie odpowiedzialności.